Si po ecen Open Banking ne Shqiperi?

Peizazhi financiar në Shqipëri paraqitet në një fazë tranzicioni të ndërlikuar. Ndonëse Open Banking (Bankimi i Hapur) premtoi një revolucion të shpejtë, zbatimi i tij në terren po dëshmon se rruga nga rregulloret në letër te përdorimi masiv nga qytetarët është më e gjatë dhe më e vështirë seç parashikohej. Ky sistem, i cili synon t’u japë individëve kontrollin mbi të dhënat e tyre bankare, po përballet me barriera teknike, kulturore dhe burokratike.

Çfarë është Open Banking dhe ku qëndron problemi?

Në parim, Open Banking kërkon që bankat të hapin të dhënat e klientëve të tyre për palët e treta (si aplikacionet Fintech) përmes ndërfaqeve teknike të njohura si API.

Megjithatë, realiteti i vitit 2025 tregon se jo të gjitha API-të janë krijuar të barabarta. Ndërsa ligji i detyron bankat të lejojnë këtë shkëmbim të dhënash, standardizimi mbetet një sfidë. Shumë zhvillues të aplikacioneve ankohen se integrimi me sisteme të ndryshme bankare në Shqipëri është ende i vështirë dhe i kushtueshëm, gjë që ka ngadalësuar shfaqjen e shërbimeve të reja që u premtuan konsumatorëve.

Përfitimet për individët: Pritshmëria kundrejt Realitetit

Teorikisht, përfitimet për individët janë të mëdha, por në praktikë ato po hyjnë në treg me ritme të avashta. Agregimi i llogarive, pra mundësia për të parë disa banka në një aplikacion të vetëm, është tashmë teknikisht i mundur, por numri i qytetarëve që e përdorin këtë shërbim mbetet i ulët. Kjo ndodh kryesisht për shkak të skepticizmit mbi sigurinë e të dhënave dhe mungesës së edukimit financiar digjital.

Pagesat direkte nga llogaria (PISP), që duhej të zëvendësonin kartat e kreditit për blerjet online, po gjejnë zbatim kryesisht në disa platforma të mëdha e-commerce, por mbeten larg përdorimit masiv në dyqanet fizike.

Po ashtu, ndonëse Open Banking duhej të lehtësonte marrjen e kredive përmes vlerësimit të shpejtë të të dhënave, shumë banka në Shqipëri janë ende konservatore dhe kërkojnë verifikime manuale tradicionale, duke e bërë procesin më pak “digjital” seç pritej.

Situata konkrete në Shqipëri (Dhjetor 2025)

Situata aktuale në Shqipëri mund të përshkruhet si një infrastrukturë e ndërtuar, por ende e pashfrytëzuar plotësisht.

Pothuajse të gjitha bankat kanë përmbushur detyrimin ligjor për të pasur API aktive, por përdorimi i tyre nga palët e treta (Fintech-et) është ende në hapat e parë. Licencimi i këtyre ofruesve nga Banka e Shqipërisë ka qenë një proces i rreptë dhe i ngadaltë, gjë që ka kufizuar numrin e lojtarëve të rinj në treg.

Nga ana tjetër, anëtarësimi në SEPA ka sjellë një presion pozitiv për t’u modernizuar, por ka nxjerrë në pah edhe prapambetjen teknologjike të disa institucioneve. Siguria mbetet një pikë nevralgjike; ndonëse standardet si SCA (Autentifikimi i Fortë) janë në fuqi, sulmet kibernetike në rajon kanë rritur frikën e konsumatorëve për të ndarë qasjen në llogaritë e tyre me aplikacione jashtë bankës.

Si përfundim, viti 2025 mbyllet me një Shqipëri që ka instaluar “tubacionet” e Open Banking, por që ende po lufton për të krijuar besimin dhe thjeshtësinë e nevojshme që ky sistem të bëhet pjesë e pandarë e jetës së qytetarit të thjeshtë.