Inteligjenca Artificiale në Zgjedhjet Shqiptare: Fundi i Epokës së Numërimit Maratonë?

Në historinë e tranzicionit shqiptar, procesi i numërimit të votave ka qenë shpesh burim tensioni, vonesash të pafundme dhe debatesh politike. Megjithatë, një lajm i fundit nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) sugjeron se jemi në pragun e një revolucioni teknologjik: përdorimi i Inteligjencës Artificiale (AI).

Eksperimenti i Tepelenës: Një sukses i papritur

Gjatë zgjedhjeve të pjesshme në Tepelenë, KQZ testoi për herë të parë një sistem të AI për numërimin dhe vlerësimin e votave. Rezultatet ishin mbresëlënëse. Sipas Komisionerit Shtetëror të Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi, projekti pilot ishte “një sukses i plotë”, duke prodhuar rezultate pothuajse 100% identike me numërimin manual tradicional.

Edhe pse ky test ishte thjesht teknik dhe pa vlerë ligjore për momentin, ai vërtetoi se makineritë mund të lexojnë vullnetin e zgjedhësve me saktësi kirurgjikale, duke analizuar pamjet e fletëve të votimit në kohë reale.

Si mund ta transformojë AI votimin në Shqipëri?

Përtej një eksperimenti të thjeshtë, integrimi i plotë i AI në zgjedhje mbart një potencial që shkon përtej shpejtësisë. Ja ku mund të shohim ndryshimet më të mëdha:

1. Transparenca e pakontestueshme: Një nga pikat më të dobëta të procesit tonë është “faktori njerëzor” te numëruesit. AI nuk lodhet, nuk ka preferenca politike dhe nuk ndikohet nga presioni i momentit. Përdorimi i saj si mjet kontrolli për profesionalizmin e komisionerëve do të rriste besimin e qytetarëve se vota e tyre nuk do të tjetërsohet.

2. Shpejtësia: Nga ditë, në minuta
Shqiptarët janë mësuar të presin ditë të tëra për rezultatet e zgjedhjeve. Me AI, koha e numërimit reduktohet në mënyrë drastike. Sapo fleta kalon në skaner, sistemi e kategorizon atë dhe përditëson tabelën e rezultateve në sekonda.

3. Identifikimi i parregullsive: Sistemet e avancuara të AI mund të programohen për të dalluar anomalitë. Për shembull, nëse një numër i madh fletësh kanë të njëjtën formë shkrimi ose nëse shenja e votimit është identike në shumë fletë (që sugjeron votim serial), sistemi mund të lëshojë një alarm të menjëhershëm për verifikim.

Sfidat: Çfarë na ndan nga zyrtarizimi?

Pavarësisht entuziazmit, rruga drejt digjitalizimit të plotë ka disa pengesa kryesore:

• Kodi Zgjedhor: Që AI të mos jetë thjesht një “test”, nevojiten ndryshime ligjore. Rezultati i prodhuar nga teknologjia duhet të ketë fuqi juridike për t’u njohur zyrtarisht.
• Protokollet Teknike: Siç u vu re në Tepelenë, sistemi pati vështirësi të vogla me leximin e pjesës së pasme të fletëve. Kjo kërkon që komisionerët të trajnohen me protokolle të rrepta se si duhet të trajtohet fizikisht fleta e votimit.
• Siguria Kibernetike: Në një epokë ku sulmet digjitale janë të pranishme, garantimi që sistemi i AI është i paprekshëm nga ndërhyrjet e jashtme mbetet sfida prioritare.

Testimi në Tepelenë është hapi i parë drejt një Shqipërie ku “numërimi i votave” nuk shoqërohet më me hije dyshimi. Nëse kjo teknologji adoptohet siç duhet, ne mund të kalojmë nga një sistem që bazohet te “vëzhgimi i rreptë i njerëzve” te një sistem që bazohet te “saktësia e algoritmit”.

E ardhmja e demokracisë sonë mund të jetë pikërisht në kodet e programimit që garantojnë se çdo votë numërohet ashtu siç është hedhur.