IA në Bizneset Shqiptare: 9% e Ndërmarrjeve “Në Bord”, por Sfida e Fuqisë Punëtore Mbetet

Ndërsa bota flet për revolucione teknologjike, biznesi shqiptar ka nisur të bëjë hapat e parë konkretë. Sipas të dhënave më të fundit të publikuara në fillim të këtij viti, rreth 8.99% (afërsisht 9%) e ndërmarrjeve në Shqipëri përdorin të paktën një teknologji të Inteligjencës Artificiale (IA) për të lehtësuar proceset e tyre. Kjo shifër e vendos Shqipërinë në një pozicion konkurrues në rajon, duke lënë pas vende si Turqia apo Bullgaria.

Ku po përdoret IA më shumë?

Nuk bëhet fjalë më vetëm për robotë në fabrika. Në Shqipëri, IA ka prekur kryesisht sektorët e shërbimeve dhe industrinë përpunuese:

• Marketing dhe Përmbajtje: Shumë kompani kanë zëvendësuar agjencitë e jashtme me versione premium të ChatGPT dhe Midjourney për të krijuar fushata marketingu, duke ulur kostot e operimit.
  
• Shërbimi ndaj Klientit: Sektori i Call Center-ave po kalon një transformim drastik. Rasti i fundit i Vodafone Italia në Shqipëri, ku qindra vende pune u zëvendësuan nga chatbot-e inteligjente, shërben si një kambanë alarmi për të gjithë sektorin.
• Analiza e të Dhënave: Rreth 33% e bizneseve përdorin mjete të avancuara të analizës, duke u renditur mbi mesataren e Bashkimit Europian në këtë tregues specifik.

Mungesa e Punonjësve: “Motori” i Automatizimit

Ndryshe nga vendet e zhvilluara ku IA përdoret për inovacion, në Shqipëri nxitësi kryesor është mungesa e krahut të punës.

Përballë emigrimit masiv dhe vështirësisë për të gjetur staf të kualifikuar (ose edhe bazik), bizneset po detyrohen të investojnë në teknologji robotike dhe IA për të mbajtur linjat e prodhimit aktive.

3% e bizneseve kanë deklaruar zyrtarisht se kanë zëvendësuar stafin njerëzor me sisteme të automatizuara gjatë vitit të kaluar.

Barrierat: Pse nuk po ecim më shpejt?

Pavarësisht optimizmit, raportet e BERZH-it (2025-26) theksojnë se Shqipëria përballet me pengesa serioze:

• Mungesa e Aftësive Digjitale: Më pak se 40% e të rinjve kanë aftësi të mjaftueshme teknologjike për të punuar me mjetet e reja të IA.
• Kostoja e Lartë e Implementimit: Për ndërmarrjet e vogla (SME), kostoja e integrimit të sistemeve inteligjente mbetet e lartë dhe e paqartë.
• Etika dhe Rregulloret: Bizneset hezitojnë të adoptojnë IA në shkallë të gjerë për shkak të mungesës së një kornize ligjore të qartë mbi privatësinë dhe etikën (EU AI Act).

Parashikimi për 2026-2030

Strategjia Kombëtare e sapohapur parashikon ngritjen e “Fabrikave të IA” dhe përdorimin e teknologjisë në çdo sektor. Sfida mbetet edukimi: Ekspertët bëjnë thirrje për një bashkëpunim urgjent mes universiteteve dhe industrisë. Pa një “artileri dijesh”, bizneset shqiptare rrezikojnë të mbeten vetëm konsumatorë të teknologjisë së huaj, pa krijuar vlerë të shtuar në vend.