Anatomia e një “Revolucioni” prej 414 Milionë Eurosh: AKSHI mes Shifrave të Open Data dhe Hetimit të SPAK

Për gati një dekadë, narrativa kryesore e qeverisjes në Shqipëri ka qenë “Revolucioni Dixhital”. Nga sportelet fizike te e-Albania, nga vulat e njoma te nënshkrimi elektronik, premtimi ishte modernizimi dhe lufta kundër korrupsionit përmes teknologjisë. Por, në Janar të vitit 2026, ky imazh po përballet me provën e tij më të vështirë.

Një raportim i fundit i bazuar në transaksionet e Thesarit të Shtetit, përpunuar nga organizata Open Data Albania, ka zbuluar faturën reale të këtij modernizimi: 414.5 milionë euro. Kjo shifër astronomike, e shpenzuar përmes Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), vjen në një moment kur institucioni ndodhet nën “rrethimin” e Prokurorisë së Posaçme (SPAK), duke ngritur pikëpyetje jo vetëm për efiçencën, por për vetë ligjshmërinë e mënyrës se si janë menaxhuar paratë publike.

40 Miliardë Lekë: Ku Shkuan Paratë?

Sipas të dhënave të detajuara nga Spending Data Albania, në periudhën që përfshin vitet e fundit e deri në fillim të vitit 2026, AKSHI ka likuiduar fatura me një vlerë totale prej rreth 40 miliardë lekësh. Për një vend me buxhetin e Shqipërisë, kjo është një shumë kolosale e dedikuar vetëm për sektorin e IT-së qeveritare.

Analiza e trendit të shpenzimeve tregon një rritje eksponenciale vit pas viti. Kulmi u arrit në vitin 2024, një vit që tashmë cilësohet si “viti i artë” i tenderave të AKSHI-t, ku u paguan rreth 9 miliardë lekë (afërsisht 90 milionë euro) në vetëm 12 muaj.

Por çfarë bleu shteti shqiptar me këto para?

Sipas zërave në Thesar, fondet janë ndarë në tre kategori kryesore:

• Mirëmbajtja e Sistemeve: Pagesa të përsëritura për sisteme që shpeshherë raportohen me probleme nga përdoruesit.
• Licencat Ndërkombëtare: Pagesa masive ndaj gjigantëve si Microsoft apo Oracle, shpesh të kontraktuara përmes ndërmjetësve lokalë që mbajnë marzhe të larta fitimi.
• Investimet në Infrastrukturë: Blerje serverash dhe datacenters.

Ajo që bie në sy në raportin e Open Data është përqendrimi i fondeve. Një “grusht” kompanish teknologjike në Tiranë kanë arritur të thithin pjesën dërrmuese të këtij buxheti 400 milionësh, shpesh duke garuar të vetme ose në konsorciume fiktive, një fenomen që Autoriteti i Konkurrencës shpesh e ka anashkaluar.

Kutia e Zezë: 66 Milionë Euro “Sekret Shtetëror”

Pjesa më shqetësuese e raportit lidhet me atë që nuk shihet. Open Data Albania ka evidentuar një kategori shpenzimesh të klasifikuara si “Kontrata të Klasifikuara” ose “Sekret”.

Nën pretekstin e sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes nga sulmet kibernetike (sidomos pas sulmeve iraniane të vitit 2022), AKSHI ka përdorur procedurat e negocimit të drejtpërdrejtë, pa shpallje publike të garës. Totali i këtyre pagesave në 6 vitet e fundit arrin në 6.6 miliardë lekë (rreth 66 milionë euro).

Viti 2022 mban rekordin për mungesë transparence, me 1.74 miliardë lekë të shpenzuara nën këtë regjim. Ekspertët e ekonomisë argumentojnë se ndërsa siguria kibernetike është jetike, përdorimi i “sekretit” për të blerë pajisje apo softuerë standardë është një mekanizëm ideal për të fryrë faturat dhe për të shmangur llogaridhënien. Kjo shumë prej 66 milionë eurosh mbetet efektivisht e pakontrolluar nga publiku, ndërsa rezultatet e saj, siguria e të dhënave të qytetarëve, mbeten të diskutueshme pas rrjedhjeve të shumta të të dhënave (patronazhistët, pagat, targat).

SPAK dhe “Goditja” e Janarit 2026

Publikimi i këtyre shifrave nuk është thjesht statistikë; ai shërben si sfond për stuhinë ligjore që ka përfshirë institucionin këtë Janar. Prokuroria e Posaçme (SPAK) ka finalizuar një nga hetimet më komplekse të viteve të fundit.

Burime të besueshme, të cituara gjerësisht në media gjatë javës së tretë të Janarit, konfirmojnë se hetimet nuk po prekin thjesht specialistë të thjeshtë, por kupolën drejtuese dhe përfituesit fundorë të parave.

• Masat e Sigurisë: Urdhër-arrestet kanë prekur nivelet më të larta të menaxhimit të AKSHI-t, përfshirë drejtoreshën dhe stafin e ngushtë, nën dyshimet për abuzim me tenderat dhe favorizim të operatorëve ekonomikë.
• Biznesmenët nën Akuzë: Për herë të parë, SPAK ka shtrirë rrjetën te “oligarkët e teknologjisë”. Emra të njohur të botës së biznesit, si Ergys Agasi apo Ermal Beqiri, janë përmendur në dosjet e prokurorisë si persona kyç që kanë diktuar fituesit e tenderave milionësh.

Akuzat janë të rënda: nga “Shkelja e barazisë në tendera” deri te “Pjesëmarrja në grup të strukturuar kriminal”. Hetimi sugjeron se AKSHI nuk funksiononte thjesht si një ent prokurues, por si një mekanizëm qendror për rishpërndarjen e parave publike te një rreth i mbyllur klienti, duke përdorur dixhitalizimin si fasadë.

Paradoksi i Shërbimit: Miliona të Shpenzuara, Sisteme që Bien

Ironia e hidhur e këtyre 414 milionë eurove është përvoja e përditshme e qytetarit dhe biznesit shqiptar. Ndërsa Thesari derdhte miliarda lekë për “mirëmbajtje”, fillimi i vitit 2026 u shoqërua me probleme serioze teknike në portalin e-Albania.

Bizneset raportuan pamundësi për të aksesuar shërbimet tatimore, noterët u bllokuan në veprimtarinë e tyre për shkak të mosfunksionimit të regjistrave online, dhe qytetarët u përballën me “Error 404” në momentet kur u duheshin dokumente urgjente.

Ky disbalancë mes kostos dhe cilësisë është thelbi i kritikës së Open Data. Kur një sistem që kushton gjysmë miliardë dollarë dështon në funksionet bazike, pyetja nuk është më teknike, por financiare dhe penale: A janë shpenzuar realisht këto para për teknologji, apo teknologjia ka qenë thjesht alibia për t’i nxjerrë paratë nga buxheti?

Përfundim: Fundi i një Epoke?

Raporti i Open Data Albania dhe aksioni i SPAK në Janar 2026 shënojnë fundin e epokës së “pandëshkueshmërisë dixhitale”. Deri më tani, sektori i IT-së qeveritare ishte trajtuar si një fushë tepër teknike për t’u kuptuar nga publiku dhe tepër strategjike për t’u hetuar nga prokuroria.

Shifra prej 414.5 milionë eurosh do të mbetet gjatë në memorien publike si kostoja e një modernizimi që, ndonëse solli lehtësi në disa drejtime, u kthye në një nga gropat më të mëdha financiare të dekadës. Ndërsa drejtësia po bën punën e saj për të individualizuar përgjegjësitë penale, sfida e vërtetë për qeverinë shqiptare mbetet rikthimi i besimit. A mund të ndërtohet një “Shqipëri Dixhitale” pa korrupsion analog? Kjo është pyetja që mbetet pa përgjigje në serverat e e-Albanias.