Revolucioni (i Mundimshëm) Digjital: Sistemi Self-Care i Tatimeve në Shqipëri

Në vitet e fundit, Shqipëria ka ndërmarrë një hap galopant drejt digjitalizimit të shërbimeve publike. Kryefjala e këtij transformimi për bizneset dhe individët e vetëpunësuar ka qenë Sistemi Self-Care i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve. I lindur si pjesë e reformës madhore të Fiskalizimit, ky portal premtoi të ishte “zyra” e re ku çdo gjë zgjidhej me një klik.

Por, siç ndodh shpesh me reformat e mëdha, rruga nga teoria në praktikë ka qenë e mbushur me kosto të papritura, ngërçe teknike dhe një kurbë të vështirë mësimi. Sot, pas disa viteve në operim, pyetja mbetet: A është Self-Care një ndihmë apo një barrë shtesë për tatimpaguesit shqiptarë?

Çfarë është në të vërtetë Sistemi Self-Care?

Sistemi Self-Care është platforma qendrore ku çdo subjekt i fiskalizuar menaxhon marrëdhënien e tij me shtetin. Përmes tij, bizneset mund të lëshojnë fatura (për ata që përdorin zgjidhjen pa kosto të ofruar nga shteti), të pranojnë faturat e blerjes, të monitorojnë librat e shitjes dhe blerjes në kohë reale, si dhe të deklarojnë detyrimet tatimore (TVSH, Sigurime Shoqërore, Tatim Fitimi, etj.).

Në letër, ky është një sukses. Ai eliminon nevojën për fatura manuale me bllok, redukton mundësinë për gabime njerëzore në përllogaritje dhe rrit transparencën duke goditur evazionin fiskal.

Kostot e “Fshehura” të Fiskalizimit

Ndonëse administrata tatimore e ka promovuar sistemin si një mundësi për të ulur kostot e biznesit, realiteti në terren tregon diçka tjetër. Kostot e implementimit dhe mirëmbajtjes kanë rënduar sidomos mbi biznesin e vogël.

• Kostot e Pajisjeve dhe Softuerit: Shumë biznese u detyruan të investonin në pajisje të reja (PC, tableta ose printera termikë) dhe, më e rëndësishmja, në softuerë privatë të fiskalizimit. Edhe pse portal Self-Care ofron një opsion falas për lëshimin e faturave, ai është shpesh i ngadaltë dhe jo praktik për biznese me volum të lartë shitjesh, duke i detyruar ata të paguajnë abonime vjetore te kompanitë private të softuerit.
• Certifikata Elektronike: Për të hyrë në sistem, çdo subjekt ka nevojë për një certifikatë elektronike nga AKSHI. Kjo nuk është vetëm një kosto monetare vjetore, por edhe një procedurë administrative që duhet rinovuar rregullisht, duke krijuar ndërprerje të punës nëse afati harrohet.
• Kostoja e Ekspertizës: Kjo është ndoshta kostoja më e lartë. Sistemi është bërë aq kompleks saqë një sipërmarrës i vogël nuk mund ta menaxhojë dot më vetë anën tatimore. Kjo ka çuar në një rritje të kërkesës për kontabilistë dhe ekspertë fiskalë, pagat e të cilëve janë rritur ndjeshëm, duke u bërë një zë fature i rëndësishëm në fund të muajit.

Problematikat Kryesore: Pse ankohen Tatimpaguesit?

Muajt e fundit kanë qenë veçanërisht sfidues. Përdoruesit e sistemit Self-Care raportojnë një sërë problemesh që prekin operacionet e tyre të përditshme.

• Stabiliteti i Platformës (Serverat): Problemi më i madh mbetet rënia e sistemit në momentet kyçe, siç janë datat e fundit të deklarimeve (data 14 ose 20 e muajit). Kur serverat “ngrijnë”, bizneset nuk mund të lëshojnë fatura ose të ngarkojnë deklaratat, duke rrezikuar gjobat e majme për vonesa që në fakt nuk janë faji i tyre.
• Mos-përputhja e të Dhënave: Shpesh ndodh që të dhënat në sistemin Self-Care të mos përputhen me ato që kontabilistët kanë në programet e tyre financiare. Shfaqja e detyrimeve të “pashpjegueshme” ose mbivendosja e faturave krijon kaos në pasqyrat financiare dhe kërkon orë të tëra komunikimi me zyrat e tatimeve për t’u sqaruar.
• Ndryshimet e Shpeshta Ligjore dhe Teknike: Administrata Tatimore bën shpesh përditësime në algoritmet e llogaritjes apo në strukturën e deklaratave. Problemi është se këto ndryshime njoftohen në momentin e fundit, duke mos lënë kohë për përshtatjen e softuerëve privatë apo për trajnimin e stafit.
• Vështirësia e Përdorimit (UX/UI): Për një përdorues që nuk është ekspert IT-je, ndërfaqja e Self-Care mbetet “e rëndë”. Ka shumë meny, shumë hapa për një veprim të thjeshtë dhe mungon një udhëzues interaktiv që do ta bënte procesin më miqësor.

Zhvillimet e Fundit: Çfarë po ndodh?

Kohët e fundit, vëmendja është përqendruar te siguria e të dhënave dhe automatizimi i gjobave. Pas disa sulmeve kibernetike që kanë prekur infrastrukturën digjitale në Shqipëri, shqetësimi për privatësinë e të dhënave financiare është në kulm.

Gjithashtu, sistemi po bëhet gjithnjë e më “agresiv” në identifikimin e automatizuar të mospërputhjeve. Nëse një faturë nuk pranohet brenda afatit ose nëse ka një diferencë të vogël në deklarim, sistemi gjeneron automatikisht njoftime për gjoba.

Kjo ka krijuar një ndjenjë pasigurie te bizneset, të cilët ndjehen sikur po ndëshkohen nga një “robot” që nuk merr parasysh specifikat e gabimeve njerëzore apo teknike të vetë sistemit.

Një tjetër pikë nxehtë është taksimi i të ardhurave nga platformat online dhe integrimi i tyre në sistemin e deklarimit. Shumë individë që punojnë si freelancers apo në rrjete sociale po përballen me vështirësi për të kuptuar se si duhet të regjistrohen dhe si të përdorin Self-Care pa pasur nevojë për një zyrë kontabiliteti të mirëfilltë.

Si mund të përmirësohet situata?

Që Sistemi Self-Care të jetë vërtet një aleat i biznesit, duhen ndërmarrë disa hapa:

• Rritja e kapaciteteve të serverave: Nuk mund të ketë digjitalizim funksional pa një infrastrukturë që mban fluksin.
• Krijimi i një “Help-Desk” efikas: Përdoruesit kanë nevojë për asistencë në kohë reale, jo vetëm përgjigje me e-mail pas 5 ditësh.
• Periudha “Mëshirëplote”: Për çdo ndryshim të ri teknik, duhet të ketë një periudhë 3-6 mujore ku nuk vendosen gjoba, por vetëm këshillime.
• Simplifikimi: Versioni për biznesin e vogël duhet të jetë po aq i thjeshtë sa një aplikacion bankar në telefon.

Përfundimi

Sistemi Self-Care është një mjet i fuqishëm që e ka futur Shqipërinë në epokën moderne të administrimit fiskal. Megjithatë, ai mbetet një “punë në proces”. Për t’u bërë i suksesshëm, duhet që shteti të dëgjojë më shumë zërin e kontabilistëve dhe sipërmarrësve, duke e kthyer teknologjinë në një lehtësues dhe jo në një pengesë për rritjen ekonomike.