Nga 1,200 në 9,000 EUR: A po i afrohet Shqipëria Europës apo vetëm po e ndjek nga larg?

Në dhjetëvjeçarin e parë pas vitit 2000, ekonomia e Shqipërisë u rrit me ritme të larta (rreth 5–7% në vit) si pasojë e stabilizimit pas tranzicionit dhe investimeve të huaja. Gjatë krizës globale 2008–2009, rritja u ngadalësua (për shembull, vetëm +3.3% në 2009), por Shqipëria evitoi recesionin dhe vazhdoi rritje të butë gjatë viteve 2010 (rreth 1–4% në vit). Më pas, në mes të viteve 2010, rritja e PBB-së u stabilizua rreth 2–3%; p.sh. 2015 la pas vlera të dobëta (rreth +1%). Pas pandemisë COVID-19 (2020: –3.3%), ekonomia u rikthye fuqishëm (2021: +9.0%), duke u rritur me rreth 4–5% edhe gjatë 2022–2023. Në vitin 2023, PBB-ja nominale e Shqipërisë arriti në rreth 2,364 miliardë lekë (2.364 trilionë lekë), me një rritje reale 4.02% nga viti paraardhës. PBB-ja për frymë (nominale) në Shqipëri mbeti shumë e ultë krahasuar me BE-në.

Krahasimi me vendet e BE-së

Kjo figurë përmbledh diferencën e theksuar: Shqipëria ka pasur PBB për frymë shumë më të ulët se mesatarja e BE-së gjatë gjithë periudhës (p.sh. rreth 9–10 mijë USD në 2023 kundrejt rreth 40–42 mijë USD për BE-në, vlerë gati 4–5 herë më e lartë). Sipas Eurostatit, në 2022 vlera e PBB-së për frymë në Shqipëri ishte vetëm 6.500 € në krahasim me 39.680 € në mesatare të BE-së. Pra, shqiptarët kanë rreth 1/6 të nivelit ekonomik të popullsisë së BE-së.

Në tabelën e mëposhtme paraqiten disa të dhëna krahasuese për vendet kryesore: për shembull, PBB-ja totale dhe për frymë në vitet 2000 dhe 2023 për Shqipërinë dhe disa nga vendet anëtare të BE-së. Këtu shohim se ekonomitë e mëdha të BE-së (Gjermani, Francë, Itali) kanë PBB shumë më të lartë se Shqipëria si në total (p.sh. disa trilionë dollarë kundrejt disa dhjetëra miliardë), ashtu edhe për frymë (dhjetëfish e lart). Një ilustrim i kësaj gjendjeje tregohet edhe në grafikun e mësipërm.

Tabela tregon se vendet e vogla si Shqipëria kanë PBB për frymë shumë më të ultë se mesatarja e BE-së. Faktorë të tillë si struktura ekonomike, investimet e huaja dhe nivelet e produktivitetit ndikojnë që Shqipëria të ketë ende rrugë të gjatë drejt niveleve të BE-së. Sidoqoftë, gjatë dekadave të fundit Shqipëria ka ngushtuar pak diferencën (p.sh. PBB për frymë është trefishuar nga viti 2000 deri në 2023), por mbetet shumë nën shtetet më të pasura të Europës.

Efektet e antarësimit në BE

Anëtarësimi në BE pritet të ketë ndikim pozitiv në ekonominë shqiptare. P.sh. një fitore kryesore do të jetë qasja në Tregun e Përbashkët Europian: kjo rrit mundësitë për eksport dhe investime të huaja, duke theksuar stabilitetin dhe besueshmërinë e sektorit privat. Po ashtu, Shqipëria do të përfitojë nga fondet strukturore dhe kohezioni të BE-së për infrastrukturën, arsimin dhe zhvillimin rajonal. Sipas IMF-it, vendet anëtare të reja kanë përfituar mesatarisht rritje prej rreth 30% në PBB për frymë në 15 vitet e para pas antarësimit, kryesisht përmes rritjes së produktivitetit dhe investimeve. Shqipëria mund të ndjekë të njëjtën rrugë për ngushtimin e hendekut me BE-në. Sidoqoftë, ky ndikim pozitiv nuk vjen vetvetiu: ai kërkon reforma të thella në arsim, infrastrukturë, dhe përmirësimin e klimës së biznesit. Përfitimet kryesore do të jenë qasja në financime të reja (fondet e BE-së), mundësia e përmirësimit të teknologjive dhe kapaciteteve përmes integrimit, si dhe përforcimi i sundimit të ligjit dhe institucioneve – elemente të nevojshme për konkurrueshmërinë e ekonomisë.

Në përmbledhje, zhvillimi i PBB-së së Shqipërisë ka qenë pozitiv, por me ndërprerje nga krizat globale dhe lokale, ndërsa dallimi me mesataren e BE-së mbetet i madh. Krahasimi me vendet e BE-së tregon distancën e madhe të ekonomi shqiptar ndaj standardeve të Europës së Bashkuar. Anëtarësimi në BE shfaqet si një mundësi e rëndësishme për të rritur investimet, aksesin në tregje më të gjera dhe burime financimi – me kusht që të vazhdojnë reformat strukturore.

Burime: Të dhëna statistikore nga Eurostat, Banka Botërore dhe INSTAT për periudhën 2000–2023; analizë të IMF-së për ndikimet e zgjerimit të BE-së në vendet anëtare.