Inteligjenca Artificiale nuk do të të zëre vendin e punës, dikush që di ta perdori atë, po…

Në epokën e sotme, ku teknologjia po zhvillohet me hapa galopantë, një pyetje qëndron pezull mbi çdo zyrë, fabrikë dhe institucion: “A do të ma marrë vendin e punës Inteligjenca Artificiale (AI)?”

AI nuk do t’i zëvendësojë njerëzit, por njerëzit që përdorin AI do t’i zëne vendin atyre që nuk e bëjnë këtë.

Ky argument nuk është thjesht një parashikim teorik; është një thirrje për veprim që prek çdo sektor të shoqërisë, nga mjekësia dhe inxhinieria deri te shërbimet administrative dhe arti.

Paradoksi i mungesës së personelit dhe kompleksitetit

Një nga pikat më interesante që ngre Arvidsson është paradoksi i rritjes së stafit kundrejt efikasitetit. Në sektorin e shëndetësisë, për shembull, shpesh dëgjojmë se ka mungesë mjekësh dhe infermierësh. Megjithatë, statistikat tregojnë se numri i personelit shëndetësor është rritur ndjeshëm në dekadat e fundit. Atëherë, pse ndihet kaq shumë mungesa?

Përgjigjja qëndron te “kompleksiteti”. Sa më shumë njerëz t’i shtohen një organizate për të menaxhuar volumet e mëdha të të dhënave dhe burokracinë, aq më shumë shtohet nevoja për koordinim, mbledhje dhe administrim. Kjo krijon një cikël vicioz ku njerëzit shpenzojnë pjesën më të madhe të kohës duke menaxhuar proceset, në vend që të merren me thelbin e punës së tyre, për shembull, mjeku të kurojë pacientin.

Këtu hyn në lojë AI. Inteligjenca Artificiale ka aftësinë unike për të “tretur” këtë kompleksitet. Ajo mund të analizojë mijëra imazhe radiologjike, të gjejë modele në të dhëna masive apo të hartojë raporte administrative në sekonda. Duke bërë këtë, AI nuk po zëvendëson gjykimin e mjekut, por po e çliron atë nga “mbetjet” administrative që i hanë kohën.

Teknologjia si mjet, jo si zëvendësues

Për të kuptuar impaktin e AI, duhet të kthehemi pas në histori. Kur traktori u shfaq në arat e bujqësisë, pati frikë se punëtorët e tokës do të mbeteshin pa bukë. Në fakt, ndodhi e kundërta: traktori lejoi që një person të prodhonte ushqim për qindra të tjerë, duke i hapur rrugë urbanizimit dhe zhvillimit të industrive të reja. Punëtorët nuk u zhdukën; ata u trajnuan për të përdorur makineritë.

Në të njëjtën mënyrë, AI duhet parë si një “makineri mendore”. Nëse njeriu vazhdon të kryejë detyra që një makinë mund t’i bëjë më mirë, si llogaritjet e përsëritura apo futjen e të dhënave, ai do të mbetet prapa. Por, nëse njeriu e përdor AI si një bashkë-pilot, aftësitë e tij shumëfishohen. Një arkitekt që përdor AI për të testuar 1000 variante të stabilitetit të një ndërtese në pesë minuta, është shumë më konkurrues se arkitekti që bën llogaritjet manualisht për dy javë.

Sfida e “Çmësimit” (Unlearning)

Një nga pengesat më të mëdha në adoptimin e AI nuk është mungesa e teknologjisë, por rezistenca njerëzore për të ndryshuar metodat e vjetra. Futuristi Alvin Toffler ka shkruar se analfabetët e së ardhmes nuk do të jenë ata që nuk dinë shkrim e këndim, por ata që nuk munden të mësojnë, të çmësojnë (unlearn) dhe të rimësojnë.

“Çmësimi” është procesi më i vështirë. Ai kërkon që ne të pranojmë se disa nga aftësitë që na kanë bërë të suksesshëm deri dje, sot janë të vjetruara. Për shembull, aftësia për të mbajtur mend informacione të shumta enciklopedike është zbehur nga motorët e kërkimit dhe AI. Sot, vlerë ka “Inxhinieria e Prompteve” (Prompt Engineering), aftësia për të bërë pyetjen e duhur dhe për të udhëzuar mjetet e AI që të nxjerrin rezultatin më cilësor.

Avantazhi konkurrues në tregun e punës

Nëse dy kandidatë aplikojnë për të njëjtin pozicion pune si përkthyes, grafist apo programues, dhe i pari përdor metodat tradicionale ndërsa i dyti përdor AI për të përshpejtuar procesin dhe për të rritur saktësinë, fituesi është i paracaktuar. Punëdhënësit nuk kërkojnë thjesht njerëz, ata kërkojnë zgjidhje. Dhe zgjidhjet më të shpejta, më të lira dhe më të sakta sot vijnë nga simbioza njeri-makinë.

Kjo do të thotë se pabarazia në tregun e punës nuk do të jetë më mes “atyre që kanë punë dhe atyre që nuk kanë”, por mes “atyre që janë të aftësuar në AI dhe atyre që kanë mbetur jashtë këtij zhvillimi”. Ky është një mesazh urgjent për sistemet tona arsimore, të cilat duhet të integrojnë këto mjete që në hapat e parë, në vend që t’i ndalojnë ato.

Roli i Klasterave dhe Bashkëpunimit

Vlen te theksohet gjithashtu rëndësia e bashkëpunimit midis industrive të ndryshme (klasterave). Për shkak se AI është një teknologji horizontale që prek çdo fushë, asnjë kompani apo individ nuk mund ta zotërojë atë i vetëm. Klasterat ofrojnë platformën ku ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (NVM) mund të ndajnë përvojat dhe të mësojnë se si ta integrojnë AI pa pasur nevojë për investime miliarda dollarëshe.

Përmes klasterave, një kompani prodhuese mund të mësojë nga një kompani softuerësh se si të përdorë mirëmbajtjen parashikuese (predictive maintenance) për të kursyer miliona euro në riparime. Ky lloj ekosistemi krijon një ambient ku inovacioni nuk është i izoluar, por shpërndahet te të gjithë pjesëmarrësit.

Inteligjenca Emocionale: Kalaja e fundit e Njeriut

Ndërsa AI shkëlqen në logjikë dhe përpunim të dhënash, ekzistojnë sfera ku njeriu mbetet i pazëvendësueshëm: empatia, etika, morali dhe gjykimi kompleks në situata të paqarta. Një AI mund të diagnostikojë një sëmundje me saktësi 99%, por është mjeku ai që duhet të komunikojë me pacientin, të kuptojë frikën e tij dhe të marrë një vendim njerëzor mbi trajtimin.

Prandaj, e ardhmja e punës nuk do të jetë “robotike”. Përkundrazi, duke ia lënë detyrat “robotike” makinave, njerëzit do të kenë mundësinë të bëhen më “njerëzorë”. Ne do të merremi me kreativitetin, strategjinë dhe marrëdhëniet ndërpersonale, fusha ku AI nuk mund të na konkurrojë (të paktën për momentin).

Përfundimi: Një thirrje për adaptim

Ne jemi në një pikë kthesë historike. Ndryshimi është i pashmangshëm, por drejtimi i tij është në duart tona. Kushdo që zgjedh të injorojë AI, po zgjedh të jetë më pak efikas, më pak krijues dhe në fund të fundit, më pak konkurrues. Nga ana tjetër, ata që e përqafojnë këtë teknologji, jo si një kërcënim, por si një super-fuqi të re, do të jenë arkitektët e botës së nesërme.

Në fund të ditës, AI është vetëm një vegël. Dhe ashtu si me çdo vegël tjetër në historinë e njerëzimit, nuk është vegla ajo që fiton betejën, por mjeshtri që di ta përdorë atë më mirë. Mësoni, përshtatuni dhe përdoreni AI për të zgjeruar horizontet tuaja, sepse gara nuk është mes nesh dhe makinave, por mes vullnetit tonë për të mësuar dhe frikës sonë për të ndryshuar.